Χριστουγεννιάτικο δέντρο και άλλα συναφή έθιμα: σύντομο βιογραφικό από άρθρο του Christianity Today

Πρόσφατα δημοσιεύτηκε ένα ηλεκτρονικό άρθρο στον γνωστό και έγκυρο προτεσταντικό ιστότοπο της εκκλησιαστικής ιστορίας του Christianity Today, εκπονημένο από τον Edwin Woodruff Tait, επίκουρο καθηγητή της Βίβλου και της Θρησκείας στο Huntington University, και την Jennifer Woodruff Tait, επίκουρο καθηγήτρια Εκκλησιαστικής Ιστορίας στο Asbury Theological Seminary, σχετικά με το ιστορικό του χριστουγεννιάτικου δέντρου και διαφόρων συναφών εθίμων.


Ακολουθεί μερική μετάφραση του άρθρου:

«Μες στην καρδιά του χειμώνα, το αειθαλές δέντρο αποτελούσε αρχαίο σύμβολο της ζωής. Οι Ρωμαίοι διακοσμούσαν τα σπίτια τους με κλαδιά αιθαλών δέντρων και οι αρχαίοι κάτοικοι της βόρειας Ευρώπης έκοβαν τα αειθαλή δέντρα και τα “φύτευαν” σε κουτιά μέσα στα σπίτια τους κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Πολλοί από τους πρώτους χριστιανούς εχθρεύονταν αυτού τους είδους τα έθιμα. Ο συγγραφέας του 2ου αιώνα Τερτυλλιανός καταδίκασε τους χριστιανούς που συμμετείχαν στους χειμερινούς εορτασμούς ή διακοσμούσαν τα σπίτια τους με κλαριά από δάφνες προς τιμήν του αυτοκράτορα:

»“Αφήστε σ’ αυτούς
για τους οποίους οι φλόγες της κολάσεως επίκεινται
να τις στερεώσουν στους ορθοστάτες τους,
δάφνες που είναι καταδικασμένες για να καούν:
σε δαύτους ταιριάζουν οι μαρτυρίες του σκότους
και τα προμηνύματα των τιμωριών τους.
Εσείς είστε το φως του κόσμου και το αειθαλές δέντρο.
Αν αποκηρύξατε ναούς, μη μετατρέπετε τις πόρτες σας σε ναό”.

»Στις αρχές, όμως, του Μεσαίωνα είχε ήδη εξαπλωθεί ο θρύλος πως, όταν ο Χριστός γεννήθηκε μέσα στο καταχείμωνο, κάθε δέντρο της γης θαυματουργικά τίναξε τον πάγο και το χιόνι του και ξεπέταξε πράσινα κλωναράκια. Την ίδια εποχή, οι χριστιανοί ιεραπόστολοι που κήρυτταν στους γερμανικούς και τους σλαβικούς λαούς έπαιρναν μια πιο επιεική στάση απέναντι τα πολιτιστικά έθιμα—όπως αυτά με τα αειθαλή δέντρα. Οι ιεραπόστολοι τούτοι πίστευαν πως η Ενσάρκωση ανήγγελλε  την κυριότητα του Χριστού επί των εν λόγω φυσικών συμβόλων που προγενέστερα χρησιμοποιούνταν στη λατρεία των παγανιστικών θεών. Όχι μόνο άνθρωποι, αλλά και κουλτούρες, σύμβολα και παραδόσεις θα μπορούσαν να προσηλυτιστούν. […]

»Παρά μόνο κατά την Αναγέννηση απαντούν σαφή ιστορικά στοιχεία για δέντρα που χρησιμοποιούνταν ως σύμβολα των Χριστουγέννων—αρχής γενομένης στη Λάτβια το 1510 και το Στρασβούργο το 1521. Θρυλείται ότι το χριστουγεννιάτικο δέντρο το επινόησε ο μεταρρυθμιστής Μαρτίνος Λούθηρος, αλλά αυτή η παράδοση ελάχιστα μπορεί να τεκμηριωθεί από ιστορική άποψη.

»Η πιο πιθανή θεωρία είναι ότι τα χριστουγεννιάτικα δέντρα ξεκίνησαν στα μεσαιωνικά θεατρικά έργα [σε αναπαραστάσεις της γέννησης του Χριστού]. […]

»Το έθιμο [της τοποθέτησης δέντρων μέσα στα σπίτια] έγινε δημοφιλές κατά τον 17ο και 18ο αιώνα, παρά τις διαμαρτυρίες μερικών κληρικών. Επί παραδείγματι, ο λουθηρανός κληρικός Johann von Dannhauer παραπονέθηκε (σαν τον Τερτυλλιανό) για το ότι το σύμβολο αποσπούσε την προσοχή των ανθρώπων από το πραγματικό αειθαλές δέντρο, τον Ιησού Χριστό. […] Εκτός από τα δέντρα, συχνά έστηναν ξύλινες “πυραμίδες”—στοιβάδες από ράφια που έφεραν κεριά, ενίοτε ένα για κάθε μέλος της οικογένειας. Τελικά, τούτες οι πυραμίδες των κεριών τοποθετήθηκαν πάνω στο δέντρο, κάτι που αποτελεί και τον πρόγονο του φωτισμού και του στολισμού των σύγχρονών μας χριστουγεννιάτικων δέντρων.

»Χρειάστηκε να περάσει αρκετός καιρός μέχρι να συσχετιστούν τα δέντρα με τα δώρα. Αν και ο θρύλος συνδέει την ιδέα των χριστουγεννιάτικων δώρων με τα δώρα που έδωσαν οι Μάγοι στον Ιησού, η αληθινή ιστορία είναι πιο περίπλοκη. Όπως τα δέντρα, έτσι και τα δώρα αποτελούσαν ρωμαϊκό έθιμο—τα αντάλλασσαν κατά τη διάρκεια του χειμερινού ηλιοστασίου. Και όπως  τα Θεοφάνια—και αργότερα τα Χριστούγεννα—αντικατέστησαν το χειμερινό ηλιοστάσιο ως εορταστική περίοδο για τους Χριστιανούς, το παραδοσιακό έθιμο της ανταλλαγής δώρων συνεχίστηκε για κάποιο διάστημα. Στην ύστερη αρχαιότητα είχε πλέον σταματήσει, αν και συνεχιζόταν η ανταλλαγή δώρων την Πρωτοχρονιά.

»Τα δώρα έχουν επίσης συσχετιστεί με τον Άγιο Νικόλαο, επίσκοπο των Μυρών (στη σύγχρονη Τουρκία), που απέκτησε φήμη για τα δώρα του στα φτωχά παιδιά. Έτσι, η γιορτή του (6 Δεκεμβρίου) αποτελούσε άλλη μια περίσταση για ανταλλαγή δώρων. […]

»Όπως τα δέντρα, έτσι και τα δώρα εισήλθαν στον οικογενειακό κύκλο περίπου την εποχή του Λούθηρου. […] [Γύρω στο 1841] τα χριστουγεννιάτικα δώρα συνήθως κρέμονταν στο ίδιο το δέντρο».

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s