Steven Runciman και η προέκταση της Βασιλείας του Θεού επί γης

Steven Runciman

Η Βυζαντινή θεοκρατία του Steven Runciman (Εκδόσεις Δόμος, 1982) ήταν το πρώτο βιβλίο εκκλησιαστικής ιστορίας που διάβασα, πριν από περίπου 15 χρόνια. Ο Runciman υπήρξε, αναμφίβολα, ένας από τους μεγαλύτερους βυζαντινολόγους του κόσμου και είναι εξαιρετικά δημοφιλής στη χώρα μας λόγω της αγάπης του για τον βυζαντινό πολιτισμό και την Ορθοδοξία, την οποία και ασπάστηκε λίγο πριν πεθάνει.

Αξίζει λοιπόν να διαβάσει κανείς το εν λόγω βιβλίο, αν θέλει να μελετήσει το πώς η θεία μοναρχία του χριστιανού αυτοκράτορα συμβίωσε και συνδυάστηκε—πολλές φορές συγκρουσιακά—με την πνευματική εξουσία του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως και εν γένει της Εκκλησίας. Και λέμε «θεία» μοναρχία, διότι ο Runciman εξηγεί ότι η πολιτική θεωρία του Βυζαντίου αποτελούσε μια «εκχριστιανισμένη» εκδοχή της κλασικής θείας μοναρχίας του Ρωμαίου αυτοκράτορα, στολισμένη με τα επίσης κλασικά σχήματα λόγου της πλατωνικής οντολογίας περί αρχετύπου και αντιτύπου, ουσίας και εικόνας. Επ’ αυτού ο συγγραφέας λέει συγκεκριμένα (σε μετάφραση του Ιωσήφ Ροηλίδη):

«Ο σκοπός αυτής της μικρής μελέτης είναι η εξιστόρηση μιας Αυτοκρατορίας, της οποίας η σύσταση […] ήταν βασισμένη πάνω σε μία σαφώς θρησκευτική πεποίθηση, δηλαδή ότι η Αυτοκρατορία αυτή είναι το επίγειο αντίγραφο της Βασιλείας του Θεού. […] Όπως ακριβώς ο άνθρωπος είναι πλασμένος κατ’ εικόνα Θεού, έτσι και το βασίλειο του ανθρώπου στη γη είναι δημιουργημένο κατ’ εικόνα της Βασιλείας των Ουρανών. Όπως ο Θεός βασιλεύει στους ουρανούς, έτσι κι ο Αυτοκράτορας, δημιουργημένος κατ’ εικόνα Του, θα πρέπει να βασιλεύει στη γη και να εκτελεί τις εντολές Του. […] Ο Κωνσταντίνος στάθηκε τυχερός που είχε ως βιογράφο και υμνητή τον Ευσέβιο Καισαρείας, ένα λόγιο που σίγουρα γνώριζε αυτά τα κείμενα [σ.σ. εννοεί προγενέστερα παλαιοδιαθηκικά και παγανιστικά κείμενα που συνέδεαν τη θεϊκή εξουσία με τον μονάρχη] και που τα χρησιμοποίησε ως βάση της φιλοσοφίας του για τη Χριστιανική Αυτοκρατορία. […] Σύμφωνα με τον Ευσέβιο, ο θρίαμβος της ιστορίας ήρθε όταν ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας δέχτηκε το χριστιανικό μήνυμα. Ήταν ο πλέον σοφός βασιλιάς κατά μίμηση του Θεού, που κυβερνούσε ένα βασίλειο που θα μπορούσε να γίνει τώρα μίμηση του Ουρανού. Ο Ευσέβιος απλώς υιοθέτησε τη διδασκαλία του Διοτογένη, του Εκφάντου και του Πλουτάρχου, με τις κατάλληλες τροποποιήσεις. Ο βασιλιάς δεν είναι ο Θεός μεταξύ των ανθρώπων, αλλά ο Αντιπρόσωπος του Θεού. Δεν είναι ο ίδιος ο ένσαρκος λόγος, αλλά βρίσκεται σε μια ιδιαίτερη σχέση με το λόγο. Έχει ειδικά αναδειχθεί από το Θεό και εμπνέεται συνεχώς απ’ αυτόν, είναι ο φίλος του Θεού, ο διερμηνέας του Λόγου του Θεού. Έχει στραμμένα τα μάτια του προς τα πάνω για να λαβαίνει τα μηνύματα του Θεού. Πρέπει να περιβάλλεται με σεβασμό και τη δόξα που του αρμόζει στο επίγειο αντίγραφο του Θεού. […] Η θεωρία του Ευσέβιου είχε αντέξει μέχρι το τέλος [δηλαδή το 1453], με διαφορετικές αποχρώσεις στη διάρκεια των αιώνων, αλλά απαράλλαχτη στη βάση της. […] Στην πραγματικότητα, οι ρίζες αυτής της ιδέας είναι ειδωλολατρικές. Η πλατωνική σκέψη, που είχε μεταδοθεί μέσω ερμηνευτών, όπως ο ειδωλολάτρης Πλωτίνος, ο Ιουδαίος Φίλων και Χριστιανός αιρετικός Ωριγένης, και είχε συνδυαστεί με την ανατολική παράδοση της ελληνιστικής μοναρχίας και την ωφελιμιστική εξουσία του Ρωμαίου Αυτοκράτορα είναι αυτή που σχημάτισε τα θεμέλια πάνω στα οποία ο Ευσέβιος έκτισε τη θεωρία του για τη διακυβέρνηση».—σελ. 11, 29, 30, 156-158.

Η ενθρονιστήρια στέψη του Καρλομάγνου από τον Πάπα

Η γνώση της «χριστιανικής» πολιτικής θεωρίας που διαμορφώθηκε τον 4ο αιώνα βοηθά τον ερευνητή της ιστορίας του δόγματος να κατανοήσει το πώς ο χιλιασμός από παραδοσιακή χριστιανική διδασκαλία έγινε μίασμα, καθότι περιλάμβανε τη σύγκρουση του Χριστού με τους ανθρώπινους βασιλιάδες—με υπ’ αριθμόν ένα στόχο τον τότε πλανητάρχη, τον Ρωμαίο αυτοκράτορα, που άλλοτε παρουσιαζόταν στις προνικαϊκές Πατερικές ερμηνείες ως ο αντίχριστος και άλλοτε ως ο εκπρόσωπος της Βαβυλώνας της Μεγάλης—ενώ πλέον η εξουσία του Ρωμαίου αυτοκράτορα, με τα οικονομικά και κοινωνικά προνόμια που είχε χορηγήσει στην Εκκλησία, μεταμορφώθηκε στα μάτια των Πατέρων σε προέκταση, τρόπον τινά, της βασιλείας του Χριστού. Περιττό να πούμε ότι οι μεταγενέστερες ευρωπαϊκές μοναρχίες συνέχισαν την ελέω Θεού ιδέα των διαφόρων μοναρχών. Έτσι, ο λογαριασμός για τα αιματοκυλίσματα και τις ραδιουργίες όλων των «χριστιανών» βασιλιάδων πήγαινε στην υποτιθέμενη πηγή της εξουσίας τους, δηλαδή τον Θεό.

Στο μέλλον, πρώτα ο Θεός, θα αναλυθεί το ζήτημα λεπτομερέστερα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s